Najniższa cena z 30 dni: dyrektywa Omnibus w sklepie

W skrócie:

• Podajesz najniższą cenę z 30 dni przed obniżką przy każdej informacji o obniżce: przekreśleniu, procencie, haśle „promocja”, kodzie rabatowym na produkt lub grupę produktów.
• Procent rabatu liczysz od tej ceny, nie od ceny regularnej.
• Opisz ją słowami, które proponuje UOKiK: „najniższa cena z 30 dni przed obniżką”. Etykiety „cena omnibus” albo „najniższa cena z ostatnich 30 dni” UOKiK uznaje za nieprawidłowe.
• Kary: do 20 000 zł (a przy powtarzających się naruszeniach do 40 000 zł) od Inspekcji Handlowej i do 10% obrotu od Prezesa UOKiK.

Czym jest dyrektywa Omnibus

Dyrektywa Omnibus to dyrektywa (UE) 2019/2161, pakiet zmian w unijnym prawie konsumenckim. Państwa członkowskie miały stosować jej przepisy od 28 maja 2022 r. Zmieniła naraz kilka starszych dyrektyw, w tym dyrektywę 98/6/WE o podawaniu cen, dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych i dyrektywę o prawach konsumentów.

Dyrektywa Omnibus w polskim prawie

Polska wdrożyła ją z opóźnieniem, ustawą z 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 poz. 2581), która weszła w życie 1 stycznia 2023 r. Dla sklepu internetowego najważniejsze są dwie ustawy:

• Ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 168). Jej art. 4 ust. 2-5 zawiera zasadę najniższej ceny z 30 dni.
• Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 845). Tu są nowe zasady dotyczące opinii konsumentów i rankingów wyszukiwania.

W praktyce pakiet Omnibus zmienił w e-commerce pięć rzeczy:

• Obniżki cen: zasada najniższej ceny z 30 dni (główny temat tego poradnika).
• Ceny personalizowane: jeśli ustalasz cenę automatycznie na podstawie profilu klienta, musisz go o tym poinformować.
• Rankingi wyszukiwania: marketplace i porównywarki muszą ujawniać główne parametry, od których zależy kolejność wyników, i oznaczać płatne pozycje.
• Opinie: jeśli twierdzisz, że opinie pochodzą od kupujących, musisz to sprawdzać. Fałszywe opinie są zakazane (szczegóły niżej).
• Kary: państwa muszą móc karać za poważne naruszenia transgraniczne karą do co najmniej 4% rocznego obrotu.

Zasada najniższej ceny z 30 dni przed obniżką

Art. 4 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach brzmi: „W każdym przypadku informowania o obniżeniu ceny towaru lub usługi obok informacji o obniżonej cenie uwidacznia się również informację o najniższej cenie tego towaru lub tej usługi, która obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki”.

Dwa szczegóły najczęściej sprawiają kłopot:

1. Punktem odniesienia jest najniższa cena, a nie zwykła cena. Cena regularna nie ma znaczenia, jeśli w tym okresie produkt był choć przez chwilę tańszy. Według UOKiK nie ma też znaczenia, czy ktokolwiek kupił po tej cenie ani jak długo obowiązywała. Liczy się nawet promocja godzinowa.
2. Okres 30 dni kończy się w dniu poprzedzającym start obniżki. To 30 kolejnych dni kalendarzowych, a nie miesiąc. Okres się nie przesuwa, dopóki promocja trwa na tych samych warunkach, nawet gdy trwa dłużej niż 30 dni.

Przykład w złotych

Kurtka kosztuje zwykle 100 zł. Dziesięć dni temu przez weekend sprzedawałeś ją za 90 zł, potem wróciłeś do 100 zł. Dziś chcesz ją przecenić do 72 zł. Grafika powyżej pokazuje ten sam przykład w euro.

• Najniższa cena z 30 dni przed obniżką to 90 zł.
• Przy cenie 72 zł pokazujesz: „Najniższa cena z 30 dni przed obniżką: 90 zł”, a rabat to 20%.
• Nie możesz reklamować „-28% od 100 zł” ani pokazywać samej przekreślonej ceny 100 zł jako jedynego punktu odniesienia. 100 zł nie było najniższą ceną.

Kiedy obowiązek powstaje

Zgodnie z wyjaśnieniami Prezesa UOKiK „Informacja o obniżce ceny” informacją o obniżce jest każdy przekaz, który sugeruje zakup taniej niż wcześniej. UOKiK wymienia między innymi:

• hasła „promocja”, „wyprzedaż”, „rabat”, „okazja”, „zaoszczędź”, „taniej o…”, „Black Friday”,
• znak procentu z liczbą, np. „-20%”,
• przekreśloną cenę i zestawienie ceny wyższej z niższą,
• wyróżniające kolory, zwłaszcza czerwony, żółty i pomarańczowy,
• kody rabatowe na konkretne produkty lub ich grupy, także „na wszystko”,
• rabaty dla członków programu lojalnościowego lub subskrybentów newslettera na konkretne produkty.

Obowiązek nie powstaje, gdy po prostu obniżasz cenę i nie komunikujesz obniżki (jedna, niższa cena na karcie produktu). Nie dotyczy też obniżek z mocy prawa, np. Karty Dużej Rodziny czy obniżki VAT, ani promocji warunkowych typu „kup za 100 zł, dostaniesz 10% na kolejne zakupy”. Ogólne zakazy wprowadzania w błąd obowiązują jednak zawsze.

Jak opisać cenę: słowa, które akceptuje UOKiK

To polska specyfika, o której łatwo zapomnieć. UOKiK oczekuje, że obok ceny obniżonej znajdzie się kwota z opisem „najniższa cena z 30 dni przed obniżką” lub równoważnym, np. „najniższa cena w ciągu 30 dni przed obniżką”. W wyjaśnieniach (s. 37) urząd wprost uznaje za sprzeczne z przepisami etykiety:

• „cena referencyjna” i „cena odniesienia”,
• „cena omnibus”,
• „najniższa cena z ostatnich 30 dni”,
• „było”,
• sam symbol lub gwiazdkę z objaśnieniem na dole strony.

Informacja musi być w bezpośrednim sąsiedztwie ceny sprzedaży. Możesz pokazać trzecią cenę, np. regularną, ale wtedy najniższa cena z 30 dni musi być zaprezentowana równie wyraźnie.

Wyjątki w polskiej ustawie

Dyrektywa zostawiła państwom kilka opcji, a Polska skorzystała tylko z części z nich. Dlatego polskie zasady bywają ostrzejsze niż w innych państwach UE.

UOKiK podaje przykład promocji kroczącej: skarpetki za 10 zł, 10 czerwca obniżka do 8 zł, 15 czerwca do 4 zł. Druga obniżka to 50%, liczone od 8 zł, a nie 60% od 10 zł.

Kody rabatowe

Jeśli kod obniża cenę konkretnego produktu lub grupy produktów i każdy może go użyć, najniższą cenę z 30 dni pokazujesz już tam, gdzie komunikujesz rabat. Najpóźniej musi się pojawić bezpośrednio po wpisaniu kodu, na karcie produktu lub w koszyku. Jeśli sklep nie umie tego zrobić technicznie, UOKiK zaleca pokazywanie najniższej ceny z 30 dni przy każdym produkcie objętym kodem przez cały okres jego ważności.

Warianty i kanały sprzedaży

Najniższą cenę liczysz dla każdego wariantu osobno. Jeśli na liście produktów reklamujesz „-50%” dla rozmiaru XS, podajesz najniższą cenę z 30 dni właśnie dla XS, a ten wariant musi być dostępny. Ceny liczysz też osobno dla każdego kanału sprzedaży: aplikacja mobilna z osobną ofertą to inny kanał niż sklep internetowy.

Opinie klientów: druga połowa Omnibusa

Ten sam pakiet zmienił zasady publikowania opinii. Wiele polskich poradników pomija tę część, a dotyczy ona niemal każdego sklepu z gwiazdkami na karcie produktu.

• Musisz poinformować, czy i jak sprawdzasz opinie. Jeśli udostępniasz opinie konsumentów, podajesz, czy i w jaki sposób zapewniasz, że pochodzą od osób, które kupiły lub używały produktu (art. 6 ust. 4 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym).
• „Zweryfikowane opinie” bez weryfikacji są zakazane. Twierdzenie, że opinie pochodzą od kupujących, bez „uzasadnionych i proporcjonalnych kroków”, by to sprawdzić, jest nieuczciwą praktyką w każdych okolicznościach (art. 7 pkt 25).
• Fałszywe i zmanipulowane opinie są zakazane. Dotyczy to zamieszczania lub zlecania nieprawdziwych opinii oraz zniekształcania prawdziwych, np. publikowania wyłącznie pozytywnych (art. 7 pkt 26).

W praktyce: opisz w regulaminie lub przy opiniach, kto może je wystawić (np. tylko klient z numerem zamówienia), oznaczaj opinie zweryfikowane zakupem i nie usuwaj niewygodnych opinii.

Kary za brak najniższej ceny z 30 dni

W Polsce przestrzeganie tych przepisów sprawdzają dwa organy.

• Inspekcja Handlowa. Za naruszenie art. 4 ust. 1-5 wojewódzki inspektor nakłada karę do 20 000 zł. Jeśli naruszenie powtórzy się co najmniej trzy razy w ciągu 12 miesięcy, kara wynosi do 40 000 zł (art. 6 ustawy o informowaniu o cenach).
• Prezes UOKiK. Gdy praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów, kara może sięgnąć 10% obrotu przedsiębiorcy.

Prawdziwe decyzje UOKiK

To nie są teoretyczne zagrożenia. Kilka spraw z ostatnich dwóch lat:

Źródła: komunikaty UOKiK o karach dla Zalando i Temu i o decyzji wobec Azagroup.

Sprawa Azagroup pokazuje coś ważnego dla mniejszych sklepów. Poprawnie podana cena z 30 dni nie chroni przed zarzutem, jeśli promocja trwa bez przerwy. UOKiK pisze wprost: gdy promocja cenowa nigdy się nie kończy, nie jest prawdziwą promocją.

Dyrektywa Omnibus w sklepie: lista kontrolna

Przejdź tę listę przed najbliższą wyprzedażą.

1. Zapisuj każdą zmianę ceny. Historia cen dla każdego wariantu i kanału, z datą i godziną. Bez niej nie udowodnisz, że liczysz poprawnie.
2. Licz cenę odniesienia automatycznie. Nie wpisuj ręcznie „starych cen” w banery.
3. Użyj właściwej etykiety. „Najniższa cena z 30 dni przed obniżką: 90 zł”, tuż przy cenie sprzedaży.
4. Licz procent od ceny z 30 dni. „-20%” wychodzi z 90 zł, nie ze 100 zł.
5. Obsłuż warianty. Rozmiary i kolory o różnych cenach mają osobną historię.
6. Nie resetuj zegara. Podnoszenie ceny na kilka dni przed promocją, żeby zawyżyć punkt odniesienia, to mechanizm, przed którym ostrzega UOKiK: obniżka wygląda na większą, choć produkt kosztuje tyle samo co wcześniej.
7. Obejmij wszystkie kanały. Newsletter, reklamy, banery, Allegro i inne marketplace'y to też informacje o obniżce.
8. Sprawdź kody rabatowe. Kod na produkt lub kategorię wymaga ceny z 30 dni najpóźniej po wpisaniu kodu.
9. Przechowuj historię. Inspekcja Handlowa może wydać decyzję do 3 lat od końca roku, w którym stwierdzono naruszenie (art. 7 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach), więc trzymaj dane co najmniej tak długo.
10. Uporządkuj opinie. Informacja o weryfikacji, żadnych kupionych ani ukrytych opinii.

Liczenie najniższej ceny w kodzie

Minimalny przykład w TypeScript. Zakłada, że przechowujesz listę cen ze znacznikiem czasu dla każdego wariantu (to przykład, a nie API YNS):

type PricePoint = { price: number; from: Date };

export function referencePrice(history: PricePoint[], discountStart: Date, days = 30) {
	const windowStart = new Date(discountStart.getTime() - days * 24 * 60 * 60 * 1000);

	// Cena obowiązująca na początku okresu oraz każda zmiana w jego trakcie
	const sorted = [...history].sort((a, b) => a.from.getTime() - b.from.getTime());
	const atStart = sorted.filter((p) => p.from <= windowStart).at(-1);
	const inside = sorted.filter((p) => p.from > windowStart && p.from < discountStart);

	const candidates = [atStart, ...inside].filter((p): p is PricePoint => Boolean(p));
	if (candidates.length === 0) return null;
	return Math.min(...candidates.map((p) => p.price));
}

Ta funkcja pasuje do polskiej ustawy lepiej niż do wielu innych krajów. Produkt sprzedawany krócej niż 30 dni nie ma ceny sprzed okresu, więc funkcja sama zwraca minimum od pierwszego dnia sprzedaży (art. 4 ust. 3). Polska nie ma wyjątku dla promocji kroczących, więc nie trzeba go kodować. Osobnej reguły wymagają tylko towary szybko psujące się (art. 4 ust. 4). Zwróć uwagę, że discountStart to dzień startu promocji, a nie dzisiejsza data. Okno 30 dni liczone wstecz od „teraz” przesuwa się w trakcie długiej promocji i po 30 dniach zaczyna wskazywać cenę promocyjną.

Omnibus poza Polską

Inne kraje UE

Jeśli sprzedajesz do Niemiec, Czech czy Francji, sprawdź tamtejsze przepisy. Niektóre państwa skorzystały z opcji, których Polska nie przyjęła, np. z wyjątku dla promocji kroczących. Wytyczne Komisji Europejskiej do dyrektywy 98/6/WE wyjaśniają wspólne minimum. Najprościej przyjąć najostrzejszą wersję jako regułę dla całego sklepu.

Wielka Brytania i USA

Wielka Brytania po brexicie nie wdrożyła dyrektywy Omnibus, więc nie ma sztywnej zasady 30 dni. Ceny referencyjne ocenia się na podstawie przepisów o nieuczciwych praktykach i ustawy Digital Markets, Competition and Consumers Act 2024, która dała brytyjskiemu urzędowi CMA prawo do bezpośredniego nakładania kar. W USA nie ma federalnej zasady 30 dni. Wytyczne FTC wymagają, by dawna cena była rzeczywiście oferowana przez rozsądny czas, a niektóre stany są surowsze.

Gdzie w tym wszystkim jest Your Next Store

Your Next Store ma wbudowany moduł Omnibus. Włączasz go w ustawieniach sklepu, w sekcji Prawo i zgodność, a dla sklepów zakładanych w UE jest włączany automatycznie. Moduł raz dziennie zapisuje cenę każdego wariantu i z tej historii liczy najniższą cenę z 30 dni, którą sklep pokazuje obok ceny promocyjnej. Jeśli budujesz własny front, ta sama wartość przychodzi w API jako pole omnibusPrice każdego wariantu (dokumentacja API produktów). Opis modułu znajdziesz w centrum pomocy (po angielsku).

Dwie rzeczy, o których warto wiedzieć wcześniej. Po pierwsze, wyłączenie modułu po jego użyciu trwale usuwa historię cen, więc nie przełączaj go dla testu. Po drugie, historia zapisuje się raz na dobę. Cena, która trwała kilka godzin między zapisami (np. nocna promocja błyskawiczna), może się w niej nie znaleźć, a UOKiK liczy nawet promocje godzinowe. Jeśli robisz krótkie akcje, prowadź też własny rejestr zmian. Moduł to narzędzie, a nie gwarancja zgodności: przed pierwszą wyprzedażą sprawdź na kilku produktach, czy kwota i opis przy cenie zgadzają się z zasadami z tego artykułu.

Front sklepu to otwartoźródłowy szablon Next.js, więc etykietę, jej położenie i zachowanie przy wariantach zmieniasz w tym samym kodzie co resztę sklepu, bez czekania na wtyczkę. Jeśli dopiero zaczynasz, zobacz, jak założyć sklep internetowy krok po kroku.

FAQ

Podsumowanie

Przekreślona cena to obietnica dotycząca Twojej własnej historii cen. Zapisuj tę historię, licz najniższą cenę z 30 dni w kodzie, opisz ją słowami UOKiK, a zasada przestanie być ryzykiem i stanie się jeszcze jedną rzeczą, którą sklep robi poprawnie.

Powiązane artykuły

• Jak założyć sklep internetowy
• Ile kosztuje sklep internetowy
• Metody płatności w sklepie internetowym
• Allegro czy własny sklep
• Black Friday Ecommerce Checklist (po angielsku)